3-طلاق درحال مرض ومسألۀ ارث زوجه

الف-حکم ماده (944) قانون مدنی

ماده (944) قانون مدنی مقرر می دارد:(( اگر شوهر در حال مرض زن خود راطلاق دهد ودر ظرف یک سال از تاریخ طلاق به همان مرض بمیرد زوجه از او ارث می برد اگر چه طلاق(( باین)) باشد مشروط براینکه زن شوهر نکرده باشد)).

برای ارث بردن زن، از شوهر، در این حالت سه شرط وجود دارد:

.

 

1-فوت مرد،ظرف یک سال از تاریخ طلاق، اتفاق افتد.

2-فوت ،به علت واستناد همان مرضی باشد که در آن مرض،مرد همسر خود را طلاق داده است .

3-زن،در این مدت شوهر جدید اختیار نکرده باشد.

اگر یکی از این سه شرط وجود نداشته باشد زوجه ارث نخواهد برد.در مورد این حکم که عینا"از فقه امامیه گرفته شده،بین فقها،اتفاق واجماع وجود دارد ومخالفی دیده نشده است.

ب-نظر فقهاء اهل سنت

دربین فقهای عامه،در این مساله اقوال مختلفی وجود دارد:

به نظر ابو حنیفه،اگرمریضی زنش را طلاق دهد وبه همان مرض بمیرد هر چند آن طلاق باین باشد اگر فوت مرد درمدت عده باشد،زن ازاوارث می برد.ولی اگر بعد از انقضاء عده فوت کند، زن ارث نخواهدبرد.

شافعی در یکی از اقوالش معتقد است اگر زوجه به طلاق باین،مطلقه شود ولو مرد،در حال مرض طلاق داده باشد ودر ایام عده هم فوت کند،زوجه ارث نخواهد برد؛زیرا زوجه با طلاق باین باطل شده و از بین رفته است.

مالک معتقد است حتی اگر زن، شوهر جدیدی بگیرد وبعد از انتخاب شوهر،شوهر اولی که درحال مرض اورا طلاق داده فوت کند،باز زن از اوارث می برد.

ج-مبنای ارث بردن زوجه

روایات:مستند قول فقها،اخبار وروایاتی است که از ائمه اطهار (ع) در این باب وارد شده است؛ ودر برخی از آنها به حکمت وعلّت این حکم خلاف اصل،یعنی ارث بردن زن ازمرد حتی در طلاق«باین» وبعد از انقضاء عده اشاره شده است؛ علتی که در بعضی روایات برای این حکم ذکر شده است متهم بودن زوج به داشتن قصد محروم نمودن زوجه از ارث است؛ برای مقابله با این قصد وعلیرغم نیت اوکه در مرض منتهی به مرگ زن خود راطلاق داده وبالنتیجه می خواهد از ارث، محرومش کند این حکم مقرر گردیده که اگر تا یک سال،پس از طلاق،شوهر به همان مرض بمیرد وزن ،شوهر دیگری اختیار نکرده باشد ، ارث می برد.

امام صادق (ع):فی رجل طلق امراتة تطلیقتین فی صحة ثم طلقها وهو مریض،

قال: ترثهَ مادام فی مرضه وان کان الی سنة........

مردی در حال سلامتی دو بار زنش را طلاق داده وبعد ازآن در حال بیماری زن را مطلقه کرده است، در صورتی که با این مرض ظرف یک سال فوت کند زن از او ارث می برد

4-حکم میراث،در طلاقی که به در خواست زن واقع شود

الف-آیا قصد اضرار زوج موجب ارث بردن زوجه است؟

بین فقها این بحث مطرح شده که ایا حکم توریث زوجه ای که در حال مرض شوهرش،مطلقّه شده،بدین جهت است که زوج درمظانّ اتهام محروم کردن زوجه از ارث است وبه قصد اضرار به زن، او را طلاق داده ویا حکم مستقیما" به طلاق در حال مرض تعلق گرفته است وقصد اضرارعلت برقراری حکم تواریث نیست بلکه نفس وقوع طلاق در حال مرض موجب می شود که حق ارث برای زوجه مطلقّه ولو بعد از انقضاء عده  یا در طلاق باین به شرحی که قبلا"بیان شد باقی بماند.

ظاهرا" شیخ طوسی دراستبصار معتقد است که برقراری حکم ارث برای زوجه ای که درحال مرض زوج مطلقّه شده است به لحاظ متهم بودن زوج به ممنوع کردن او از ارث است. البته چند روایت دیگر هم است که قصد اضرار و متهم بودن زوجه علت حکم قرار داده شده وبدین رو چنانکه برخی گفته اند می توان آن را منصوص العله دانست نه مستنبط العلة واز همین رو به نقل شهید ثانی درمسالک،علامه نیز در مختلف و ارشاد، این نظر را ترجیح داده است.

لیکن اکثر فقها خلاف آن عقیده دارند و می گویند این علت (متهم بودن زوجه به اضرار در مقام طلاق دادن زوجه خود) علت مستنبطه است که نمی توان حکم قضیه را به طور قطعی بر آن بار کرد.

حکم توریث در روایات به طلاق در حال مرض ، تعلق گرفته یعنی آنچه روایات واخبار برآن دلالت دارند این است که وقتی طلاق زوجه در حال مرض زوجه واقع شد، این امر موجب می شود که زوجه در صورت فوت شوهر ظرف یک سال مستحق ارث باشد، حال طلاق رجعی باشد یا باین واز مصادیق خلع ومبارات وبه خواهش زن باشد یا نه.

ب- روایاتی که قصد اضرار رابه علت ارث زوجه می دانند

1-خبر سماعه از امام صادق (ع):«سألته عن رجل طلق امرأته وهو مریض قال ترثه مادامت فی عدتها وان طلّقها فی حال الضرار فهی ترثه الی سنة فان زاد علی السنة یوما واحد الم ترثهَ».

از امام صادق (ع) درباره مردی که در حال مرض زن خود را طلاق می دهد، پرسیدم، فرمود:« مادام که زن در عده است از شوهرش ارث می برد،اگر مرد،در حال اضرار (یعنی بقصد زیان رساندن) طلاق دهد تا یک سال (اگر مرد فوت کند) زوجه ارث می برد .اگر یک روز، از سال تجاوز کرد ، ارث نمی برد».

در این روایت بوضوح قصد اضرار ومتهم بودن زوج به محروم کردن زوجه از ارث علت ارث بردن زن، پس از انقضاء  ایام عده وظرف یک سال اعلام شده است.

2- محمد بن قاسم هاشمی می گوید:«سمعت اباعبدالله (ع) یقول: لاترث المختلعة ولا المباراة ولا المستامرة فی طلاقها من الزوج شیئا" اذ کان ذلک منهن فی مرض الزوج وان مات لان العصمة قد انقطعت منهن ومنه»

یعنی شنیدم که امام صادق (ع) می فرمود«مطلقّه به خلع ومبارات وزنی که از شوهرش خواستار طلاق است ارث نمی برد هر چند این طلاق در حال مرض واقع شده باشد وشوهر به آن مرض بمیرد، زیرا رابطه بین این دسته از زنها با شوهرشان قطع شده است.»

 

ج- نظر قانون مدنی

قانون مدنی در ماده (944)بطور مطلق می گوید:« اگر شوهر در حال مرض زن خود را طلاق دهد ودر ظرف یک سال از تاریخ طلاق به همان مرض بمیرد ززوجه از او ارث می برد.اگرچه طلاق باین باشد.......» ودر واقع حکم میراث را مبتنی بر طلاق در حال مرض قرار داده وبرعلت دیگری متکی ننموده است وبا توجه به این که قول مشهور فقها نیزاین است.