مقدمه(1)
مقدمه
از دورترین ادوار تاریخ که بشر زندگی اجتماعی خود را با تشکیل خانواده آغاز کرده ومالکیت شخصی برای او شناخته شد. مساله میراث نیز که در واقع تعیین تکلیف اموال ودارائی ادمی بعد فوت اوست .مورد توجه قرار گرفت.
در طول تاریخ در میان اقوام وملل مختلف بر حسب عادات و سنن متداوله اجتماعی و قواعد مذهبی ضوابط ومقررات خاصی در زمینه انتقال اموال متوفی وکسانی که می توانند به عنوان ((وارث)) مالک این اموال شوند پدید آمده است.
علی الاصول معیار انتقال اموال انسان به دیگری پس از فوت وجود علقه ورابطه میان متوفی وکسانی است که بعد ازاو اموالش راتصاحب می کنند وقاعدتا"هر چه درجه علاقه ونزدیکی شخص با متوفی بیشترباشددرتصاحب اموال اواولویت بیشتری دارد.
علقه ای که موجب وراثت یکی از دیگری می شود یا (( علقه نسبی))است ویا (( علقه سببی)).
نسب عبارت است از اتصال دو نفر به یکدیگر به وسیله ولادت به نحوی که نسب یکی از انها به دیگری منتهی شود یا اینکه نسب آن دوبه شخص ثالثی برسد اعم ازذکورواناث مثل پسر یا دختر که به پدر یا مادر منتهی میشوند یا برادر وخواهر که به ثالثی که پدر یا مادر انها باشد منتهی می گردند.
سبب.عبارت است از علقه ای که در اثرزوجیت بین دو نفربوجودمی آید.
قانون مدنی ایران در ماده (140).ارثرا یکی از اسباب تملک شمرده است.ودر ماده (861) دو امر((نسب))و((سبب)) راموجب ارث دانسته است وماده (864)قانون مزبور چنین مقررمی دارد((از جمله اشخاصی که به موجب سبب ارث می برند هریک اززوجین است که در حین دیگری زنده باشد)).
بطورکلی زن. همانند مردهم به موجب نسب (یعنی به عنوان مادر.دختروخواهر)ارث میبردوهم به موجب سبب(به عنوان زوجه متوفی)سهم الارثی در دارائی اودارد.ولی ارث بردن زن هم مانند سایر حقوق اجتماعی اودر طول تاریخ دستخوش تحولات ودگرگونی بوده است ودر حالی که مرد در قدیم ادوار تاریخ وکهن ترین نظامها به عنوان قرابت نسبی یا سببی از میراث اموال بهرهمند است.در اکثر نظامها وجوامع بشری یا برای زن حق ارث قائل نبوده اندویا تحت عناوین دیگری مثل وصیت سهم مختصری بهاوتعلق می گرفته است واین محرومیت مخصوصا" در مورد زوجه نسبت به اموال شوهر متوفایش مشهودتربوده است.زیراچنانکه درفصل آینده توضیح خواهیم داد.نه تنها زن سهمی در ترکه شوهرخود نداشت بلکه بسا خود نیز جزء اموال ودارائی شوهر به ارث برده می شد.
اسلام در این زمینه تحولی بوجودآورد وزنان رانیز صاحب سهم وحق در اموال متوفی شناخت وبرایشان سهم الارث تعیین کرد.
در حقوق ایران که براحکام اسلامی وفقه امامیه مبتنی است زن همپای مرد هم از حیث نسب وهم از جهت سبب ارث می برد. ولی در میزان سهم الارث با مرد یکسان نیست وعلی الاصول سهم الارث او نصف سهم الارث او نصف سهم الارث مرد است.البته استثنا"دربعضی موارد سهم الارث زن ومرد یکسان است.