دانشجوی حقوق ارومیه

حکم میراث زوجین صغیر: 

به هر حال در صحت عقدصغرین به وسبله ولی آنها در صورت رعایت مصلحت از نظر فقها تردیدی وجود ندارد وچنین عقدی صحیح از نظر فقها تردیدی وجود ندارد وچنین عقدی صحیح ودارای آثار است وازجمله موجب وراثت می گردد. وچنانچه یکی از زوجین صغیر فوت کند دیگری از اوارث می برد.ویا یکی از زوجین کبیر ودیگری صغیر بوده وولیش اقدام به عقد نکاح کرده هرکدام که بعد از عقد فوت کند دیگری از اوارث می برد.

از لحاظ قانونی مدنی هم باید گفت باتوجه به تبصره ماده (1041)که نکاح صغار به وسیله ولی آنها با رعایت مصلحت دانسته شده .روشن است که چنین نکاحی تمام آثار خود ازجمله برقراری حق توارث بین زوجین رادارد.

میراث زوجین در عقد فضولی:

 در ذیل مبحث مربوط به نکاح صغار معمولا"در کتب فقهی از موردی که نکاح صغار به وسیله شخصی غیر از ولی قهری آنها یعنی بطور فضولی انجام می گیرد بحث می شود. در صورتی که عقد ازدواج صغرین یایکی از آنها به وسیله غیرولی به صورت فضولی انجام گیرد صحت عقد متوقف است.بر اجازه ورضایت صغیر یا صغیره پس از رسیدن به سن بلوغ ورشد.(البته اگر ولی هم قبل ازآنها به سن بلوغ با رعایت مصلحت نکاح فضولی را تنفیذ کند آن عقد صحیح است.)

بنابرین اگر یکی از آنها قبل از بلوغ وقبل ازاجازه فوت کند عقد باطل است وحق توارثی هم بوجود نمی آید.(اگر ولی اجازه نکرده باشد).

حال اگر یکی از آنها به حد بلوغ رسید وعقد نکاح راتنفیذ کردوقبل از آنکه دیگری به حد بلوغ برسد واجازه کند فوت کرد وضع نکاح چه می شود؟آیا نکاح باطل است ویا طرف دیگر پس از بلوغ می تواند اجازه کند وعقد نکاح درست ودارای اثر باشد؟

ظاهرا"اختلافی در بین فقها نیست که در چنین صورتی به اندازه سهم الارث زوج یا زوجه صغیر از اموال متوفی کنار گذاشته می شود پس از انکه صغیر بالغ شد.اگر عقد نکاح را اجازه کرد از او خواسته می شود قسم یادکند که طمع در میراث موجب وانگیزه اودر تنفیذ عقد نکاح نبوده است. اگرقسم یاد کرد سهم الارث را به او می دهند واگر حاضر نشد قسم یادکند زوجیت تحقق نیافته ارث نمی برد ومالی که کنار گذاشته شده به سایر وراث متوفی داده می شود.

مبنا وماخذ این حکم روایت منقوله از امام باقر(ع)است.ابوعبیده خداء می گوید:((از امام در مورد پسر ودختر صغیری که سرپرستشان (غیر از ولی)آنها را به عقد یکدیگر درآورده سئوال کردم حضرت فرمود:نکاح جایز است وهرکدام که به حد بلوغ رسید حق دارد آن رابپذیرد یا فسخ کند واگر قبل از بلوغ هردو مردند میراث ومهری بین آن دو نیست گفتم اگر یکی از ان دو قبل از دیگری به حد بلوغ برسد چه می شود؟ فرمود:او می تواند رضایت بدهد وعقد را تنفیذ کند سئوال کردم:اگر پسر قبل از دختربه حد بلوغ برسدوبه نکاح رضایت دهدو قبل ازبلوغ دختر فوت کند آیا ممکن است دختر از اوارث ببرد؟

حضرت فرمود بلی سهم الارث او کنار گذاشته می شودتا هنگامی که به حد بلوغ برسد وسوگند یاد کند بخدا که رضایتش به ازدواج بخاطر گرفتن میراث نبوده است در این صورت سهم الارث ونصف مهر به او داده میشود.))

در اینکه ایااین حکم یعنی لزوم قسم خوردن در تمام موارد ((نکاح فضولی)) جاری است یا خاص موردروایت است یعنی جائی که دو صغیر بطور فضولی به نکاح یکدیگر در می آیندویکی از آنها به حد بلوغ می رسد واجازه می کند وقبل از بلوغ واجازه دیگری فوت می نماید اختلاف نظر وجود دارد:

برخی میگویند همین حکم در سایر موارد نکاح فضولی نیز جاری است یعنی اگر زن ومرد بالغ وکبیر هم به طور فضولی مثلا"به عقد نکاح یکدیگر در آمدند ومثلا" مرد عقد رااجازه کرد وقبل از اجازه یا رد زن فوت نمود. در این صورت هم اگر زن عقد نکاح را تنفیذ کند وقسم بخورد که انگیزه او بر تنفیذعقد استفاده از میراث مرد نبوده نکاح صحیح است وسهم الارث زن هم به او داده می شود.

برخی دیگر معتقدند در سایرموارد طرفی که زنده است می تواند عقد نکاح را تنفیذ کند و اگر تنفیذکرد از سهم الارث بهره مند می شودونیازی به قسم خوردن نداردزیرا تکلیف به خوردن سوگند برای موثر بودن اجازه وسهیم شدن در میراث خلاف اصل است وناگزیر باید برهمان موردخاص روایت محدودش کرد.