محرومیت از آزادی عبارت از محرومیت از پرداختن به حرفه ممنوعیت از سکونت در محل اقامت خود دوری از خانواده و ممنوعیتهای دیگر که مهم.ترین ان رفت وامد است.حقوق و ازادیهای مذکور با نگهداری محکوم علیه به طور دایم ویا موقت در مکانهایی به نام زندان خود بهخود از او سلب می شود .این مکانها درگذشته های نه چندان دور سیاه چالها وسردابهای تاریک و نموری بود که محکومان را در انجا به غل وزنجیر می کشیدندو انها را به دست فراموشی می سپردند.

در کشور ماسروسامان دادن به وضع زندانها با ورود مستشاران خارجی در ائاخر دوره قاجار مصادف بود.نخستین مقررات اداره زندان نیز در همین دوره تدوین و اجرا گردید. پس ازآن با اصلاحات مکرر آیین نامه ها زندان محکومان به حبس به حقوق بیشتریدست یافتند.

امروزه مجازات حبس باهدف بازسازگاری بزهکاران رایجترین مجازاتها به شمار می اید.البته این مقصود هنگامی حاصل خواهد شد که گذران عمر زندانی در دوران محکومیت با برنامه ای متناسب با وضع وحال او در جهت اعاده واحیاءتوانیهای او سازمان یابد.پوشیده نماند که مجازات حبس به ویزه حبسهای دراز مدت اثر وعوارض زیان باری دارد که با هدف تربیتی این نهاد مغایر است.از این رو با داشتن برنامه ای

جامع وهدایت محکومان براساس اصول مندرج در آن ضمن پرهیزی از عواقب ناخواسته این مجازات وصول به هدفهای مطلوب زودتر ممکن میگردد. تهیه وتدارک برنامه نحوه اجرای محکومیت به زندان با آیین نامه هایی است که ضمنا" حقوق زندانیان نیز در آن باید محترم شمرده شود.

آیین نامه قانونی و مقررات اجرایی سازمان زندانها واقدامات تامینی کشور (مصوب15فروردین1372) آخرین مصوبهای است که تامین این حقوق وتضمین هدفهای اصلاحی محکومیت به حبس رامتکفل شده است.

زندان در ایران:زندان درکشور مابه سه شکل زندان بسته .نیمه باز وباز اداره می شود .محکومان بر حسب نوع جرم مدت محکومیت و گذراندن قسمتی از محکومیت خود به تشخیص مقامات قضایی یا شورای طبقه بندی به یکی از زندانهای سه گانه راه می یابند (مواد4.5.6.7.8ایین نامه).در هر زندان قسمتی به نامتشخیص برای شناخت شخصیت زندانیان وطبقه بندی آنها اختصاص دارد (ماده 71 اییین نامه).

محکومان حداکثر دوماه در این قسمت تحت آزما یشهای پزشکی.روان پزشکی وازمونهای روانشناسی و شناخت شخصیت واستعداد قرار می گیرند وسوابق زندگی انها از دوران کودکی تا زمان تنظیم گزازش وضع او به شورای طبقه بندی بررسی می شود (ماده 72 آیین نامه ) .شورای طبقه بندی هفته ای یکبار(ماده 75 ایین نامه).با شرکت رئیس زندان.معاون قضاییمعاون فرهنگی.معاون انتظامی ویک نفر متخصص علوم جرم شناسی

تشکیل میشود (ماده 73آیین نامه) و در باره محل استقرار زندانی.اشتغال به کار زندانیان در داخل یا خارج زندان اظهار نظرمی کند (ماده 74 آیین نامه ).زندانیان حسب پیشه.سن. جنس .نوع جرم.مدت محکومیت ووضع

جسمانی وروانی وچگونگی شخصیت واستعداد به یکی از قسمتهای زندان اعزام می شوند (ماده 77ایین نامه ).

زندانیان معتاد به مواد مخدر به مراکز باز پروری ارودوگاههای کار فرستاده می شوند(ماده 120آیین نامه)زندانیان مبتلا به بیماریهای روانی ومسلولان باید در بخشهای خاص بیماریهای روانی وآسایشگاه مسلولان جدا از دیگران بستری ونگهداری شوند (ماده 11آیین نامه). زندانیان بی سواد موظف اند در کلاسهای سواد آموزی شرکت کنند(تبصره 1 ماده 129 ایین نامه).زندانیان داوطلب کار با کسب نظر شورایصبقه بندی د رکارگاههای داخل زندان یا موسسات صنعتی وکشاورزی وخدماتی خارج زندان به کار گمارده می شوند(ماده 140آیین نامه)

زندانیان باید به حرفه هایی که مستلزم دیدن دوره های اموزشی برای کسب مهارت و تخصص باشد گمارده شوند تا در طول زمان بتوانند باطی مراحل مختلف اموزشی به اخذ گواهینامه مهارت فنی در رشته مخصوص نائل گردند (ماده 143 آیین نامه). در قبال کار .زندانبان مزد دریافت می دارند (ماده 147 آیین نامه)که درصدی ارآن به زندانی ودرصدی دیگر به عائله تحت تکفل او پرداخت می گردد. درصدی دیگر به حساب زندانی واریز می شود که هنگام آزادی به او تسلیم خواهد شد(ماده 148آیین نامه).برای کمک به بازسازی اجتماعی زندانیان سازمان زندانها مکلف است وسائل تحصیل ابتدائی .راهنمایی. متوسطه وعالی ودورهای تخصصی علمی وحرفه ای وفنی را برای علاقمندان به ادامه تحصیل فراهم کند (ماده 158آیین نامه).از جمله وظایف مهم مددکاران اجتماعی زندان آماده کردن زندانیان برای بازگشت به زندگی اجتماعی عادی پس از ازادی است (ماده239ایین نامه).اداره مراقبت پس از خروج با همکاری وکمک انجمن حمایت زندانیان و انجمنهای خیریه و اداره های کاریابی ومشاغل وزارت کار و امور اجتماعی وظیفه دارند نسبت به زندانیانی که ماوی وشغلی ندارند دست کم تا سه ماه پس از ازادی از زندان حمایت مادی و معنوی به عمل آورند(ماده 240ایین نامه).این حمایتها درباره زندانیان بیمار وبضاعتی که در حال بیماری آزاد می شوند تا حصول بهبودی و توانایی انجام کار نیز ادامه می یابد (ماده 243آیین نامه ).